Iedere tweede zondag van juni is het Vaderdag. Dan worden vaders in de schijnwerpers gezet: ze worden verwend met een ontbijt, een etentje of krijgen een cadeau. Vaderdag is echter niet alleen bedoeld voor vaders maar ook voor alle mannen die figureren als een vaderfiguur, stiefvaders, grootvaders, ooms… pakweg voor iedereen die zich als een echte vader gedraagt.

Oorsprong Vaderdag

Net als moederdag vond ook vaderdag zijn bakermat in de Verenigde Staten. Toen moederdag ingevoerd werd, kon de tegenpool niet lang meer uitblijven. Aan de wieg ervan stond een zekere Sanora Smart, een dame uit Spokane, Washington. In 1909 kwam ze op het idee, terwijl ze zat te luisteren naar een preek op Moederdag.

William Smart, de vader van Sanora, een oorlogsveteraan werd weduwenaar toen zijn vrouw stierf bij de geboorte van hun zesde kind. William hertrouwde niet en voedde zijn zes kinderen, waaronder Sanora, alleen op in zijn landelijke boerderij. Sanora wilde hem bedanken voor wat hij voor haar, haar zussen en broers had gedaan. Daarom wilde zij, toen zij zelf volwassen was, hem laten weten hoe speciaal hij voor haar was. Hij was in haar ogen een moedige, onzelfzuchtige en liefhebbende man en zij realiseerde zich hoe zwaar dit alles voor hem geweest moest zijn. Tegelijkertijd wilde ze aangeven dat vaders zich meer met de opvoeding van hun kinderen konden bezighouden.

Sanora's vader was geboren in juni, dus ze koos ervoor om de eerste vaderdag te houden op de derde zondag in juni van het jaar 1910. Het toeval wilde dat in andere Amerikaanse dorpen en steden ook anderen begonnen met het vieren van een vaderdag. In 1924 werd de bewolking, door president Calvin Coolidge opgeroepen om voortaan vaders eer te betuigen op een speciaal daartoe nationaal gekozen dag. In 1926 werd in New York City een nationaal vaderdagcomité gevormd. Het duurde evenwel nog tot 1966 voor er door president Johnson, de opvolger van president Kennedy, een presidentiële verklaring werd ondertekend waarin de derde zondag van juni werd uitgeroepen tot nationale vaderdag. In 1972 bevestigde president Nixon dat vaderdag blijvend op die bewuste derde zondag van juni gevierd moest worden. Bij ons werd vaderdag intussen gevierd op de tweede zondag van juni.

Vroeger dacht men dat Vaderdag in het leven geroepen werd door de fabrikanten van vaderdagkaarten om hun verkoop van de kaarten te stimuleren. Dit was echter een misverstand, want toen het idee van Vaderdag voor de eerste maal geopperd werd, bestonden dergelijke kaarten nog niet.

Betekenis: vroeger en nu

In het begin sloeg Vaderdag niet zo aan. Zowel in onze streken als in de Verenigde Staten kwam de viering van Vaderdag traag op gang. De reden daarvoor is simpel. Moeders zwoegden zich gedurende het hele jaar te pletter in het huishouden, zodat het normaal was dat zij op Moederdag een dagje vrij kregen. Daarentegen deden de vaders in het verleden praktisch niets in het huishouden, dus sloeg een vrije dag voor hen nergens op. Een tijdelijke omkering van het rollenpatroon, zoals bij Moederdag, zou op Vaderdag betekend hebben dat de vader nu eens niet de baas was en zich dienstvaardig opstelde. En dit kon niet, want de vader deelde in het westerse gezin tot in de jaren zestig op een overheersende manier de lakens uit.

Tegenwoordig dragen heel wat vaders wel hun steentje bij. Zij doen de afwas, verschonen een luier, staan in de keuken... Er zijn zelfs nieuwe mannen die het hele huishouden runnen. In die optiek zijn de vaders belangrijk en soms onvervangbaar geworden. En Vaderdag dus ook. Het stijgende aantal echtscheidingen speelt ook een belangrijke rol, hierdoor heeft zich het fenomeen van een tweede vader ontwikkeld. Ook met deze moeten de banden aangehaald worden. In een dergelijke situaties krijgt Vaderdag plots een heel andere betekenis.

Uit statistieken blijkt dat er met Vaderdag nog lang niet zoveel verkocht wordt als met Moederdag, maar dat daarin wel stilaan verandering aan het komen is. Vaders krijgen op die dag niet alleen stropdassen, parfum en rookgerei, maar ook schorten, stofzuigerzakken en strijkijzers. Sommigen onder hen ontvangen tevens felicitaties via de krant.

Het belang van Vaderdag

Zoals reeds aangehaald is Moederdag nog altijd populairder dan Vaderdag. Een opiniepeiling toont verbazingwekkend genoeg aan dat meer dan 65 procent nauwelijks of geen waarde hecht aan Vaderdag, terwijl maar 50 procent net zo denkt over Moederdag.

Ondanks deze peiling voelt een groot deel van de bevraagden zich toch moreel verplicht om er iets aan te doen. Een kwart koopt voor vader een cadeau. Er wordt in ieder geval meer gekocht dan in het verleden. De verklaring voor deze inhaalbeweging dient gezocht te worden in de doorbraak van de eeuwenoude rolpatronen tussen man en vrouw. Ook de basisscholen spelen een rol, in vele van deze scholen en ook kinderopvangcentra maken de kinderen papierwerkjes en tekeningen voor hun vaders. Werd Vaderdag in onze contreien lange tijd alleen volgens sigarenboeren druk gevierd, dan schijnt het fenomeen Vaderdag ongetwijfeld toekomst te hebben.

Het opmerkelijkst van al is dat vaders zelf Vaderdag nog het minst belangrijk vinden.

Vaderdag wereldwijd

Op vele plaatsen wordt Vaderdag gevierd op de derde zondag in juni. In België en Nederland wordt het een week vroeger gevierd, op de tweede zondag.

In Spanje worden vaders gevierd op 19 maart, de feestdag van Sint-Jozef. De verering van Sint-Jozef ontstond in de 5de eeuw in het Oosten en verspreidde zich pas vanaf de vroege Middeleeuwen naar het Westen. In 1479 werd zijn feest in de Romeinse kalender ingevoerd. Paus Pius IX gaf hem in 1870 de titel “beschermer van de kerk”, terwijl Paus Pius XII in 1955 het feest van Jozef de werkman of patroon van de arbeid introduceerde. Paus Johannes XXIII van zijn kant zorgde ervoor dat de naam Sint-Jozef toegevoegd werd aan de lijst van de heiligen in de canon van de Romeinse mis. Bij de kalenderhervorming van 1969 werd deze dag als facultatief ingesteld. Aangezien Sint-Jozef beschouwd werd als het ideaalbeeld van de vaders, werd in het verleden op deze dag ook Vaderdag gevierd.

In Luxemburg wordt vaderdag gevierd op de tweede zondag in oktober (Pappendag).

In Frankrijk wordt Vaderdag gevierd sinds 1952, twee jaar na Moederdag.

In Zweden gedenkt men vaders in november en is het de gewoonte dat kinderen hun vader een ontbijt op bed serveren.

In Canada wordt Vaderdag eveneens gevierd op de derde zondag in juni. Hier verrichten kinderen allerlei omzichtige taakjes voor hun vader. Verder is het in Canada ook de gewoonte dat kinderen hun vaders kaarten en geschenken (meestal een nieuwe stropdas) geven.

In Duitsland wordt Vaderdag gevierd op Hemelvaartdag (de Zoon keert terug naar de Vader).

Vader en kind

Vooraan op je fiets heb je
voor mij een zitje gemaakt.

Samen zijn we op weg.

Jij bent de grote schulp
achter mij, er kan voor mij
niets gebeuren.

Ik zie je handen op het stuur,
de haartjes op je armen.

Je vraagt mij of ik het hoor:
hoe het asfalt onder onze banden
zingt en of ik de wind voel
en de zon.

Je hebt me verteld dat ik van
heel ver kom, van Venus misschien,
of van God en dat ik jouw huis
heb gekozen om er te wonen.

Dat je daar blij om bent,
zo blij met mij:

Ik ben je kind en jij mijn vader!

T.S.